Uyghur Oqughuchilar Munbiri
Uyghur Oqughuchilar Munbiri

yawrupada oquwatqan, we yawrupagha kilip oqushqa qiziqidighan uyghurlar üchün pikir almashturush supisi
 
HomeHome  Uyghur Latin YiziqiUyghur Latin Yiziqi  CalendarCalendar  GalleryGallery  IzdeshIzdesh  XetküchlerXetküchler  FAQ (Soal-Jawablar)FAQ (Soal-Jawablar)  TizimlitishTizimlitish  mushtir bolungmushtir bolung  Kirish  
Latest topics
» Yengi Eza(lar)din Munber Ehlige Salam
by alibay 19.07.12 11:59

» 2012-yilliq wetendin kelgen oqush mukapat puligha iltimas qilish waqti toshup qaldi
by oghuzkb 02.05.12 3:25

» nijat hoshur akimizning körgezmisi yerlik xewerlerde
by oghuzkb 19.03.12 17:40

» Pseudomonas xinjiangensis sp – wetendin tepilghan bakterye
by Esra 28.12.11 13:37

» تۈركىيەدە ئوقۇش
by oghuzkb 26.12.11 2:47

» Germaniyege oqushqa kelgen zhongguoluq oqughuchilarning ozini tizimgha aldurush jedwili
by oghuzkb 19.11.11 14:36

» uyghur dokturlar heqqide
by Mung_kuy 10.09.11 11:19

» Xosh Xewer: Xinjiang tewelikidiki her millet oqughuchilirigha 2011. yildin bashlap oqush mukapat puli birildu.
by oghuzkb 05.09.11 4:26

» uyghur akadimyesige i'ane
by oghuzkb 30.08.11 13:57

ulinishlar
meripet

UA

Biliwal

UKIJ

Yulghun

TipTop

TipTop

meripet

Share Tewsiye
Diqqet

Bu peqet bir ilmi pikir almashturush supisi. eger bu yerdiki yazmilarda bashqilarning eser hoqoqigha, kishilik hoquqigha, jungxua xeliq jumhuryiti we yazghuchi özi yashawatqan dölettiki qanun-siyasetlerge xilapliq qilinidighan ehwal körülse, munbirimiz jawabkarliqni üstige almaydu, yazma yazghuchi özi ige boloshi kirek!


Share | 
 

 Milliy maarip we neziriywi tepekkur

Go down 
AptorMeséj
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: Milliy maarip we neziriywi tepekkur   25.02.10 15:22

Milliy maarip we neziriywi tepekkur

Abdushükür Muhemmetimin

< shinjang sen'iti > jurnilining bu yilqi xenzuche 1. Sanigha bésilghan, xan ziyüng, lé lin isimlik ikki aptor yazghan namliq maqalini oqup, gherbi diyarda yashap kelgen yerlik milletlerning rohiytidiki ajizliqlar we milliz maaripimiz toghrisida oylinip qaldim.
Maqalide gherbi diyarning < tebiet anisi > mühitida gherbi diyarda törelgen insanlarda yekke hayatiy iqtidar kuchluk, milliy üyushchanliqi ajiz, soda we tepekkur iqtidari küchluk, siyasiy iqtidari ajiz, hisyatchanliq iqtidari küchluk, eqli bilish iqtidari ajiz, yingiliqqa qiziqish iqtidari kuchluk, özini bilish en'enisini qedirlesh iqtidari ajiz ikenliki tilgha ilinghan bolup, ottura tuzlenglik ailisining rohi medeniyet tuzulmisi bilen sélishturulghan. Maqale abtorliri gherbi diyarning uyushush küchining bir-birini chetke qiqish küchidin köp ajizliqini; tarixqa, ata-anigha, pishqedem namayendilerge, en'enige bolghan hörmet, warisliq we qedirlesh éngining untulush, qedirlimeslik, biperwaliqtin köp ajizliqini tilgha ilish bilen bu milletning yadro hasil qilalmasliqi, töt etraptiki uyushqaq, yadro hasil qilghan siyasi hakimiyetlerkontrolliqini teqdir qilghanliqi, segerdan milletliki, medeniyet namayendilirining bashqa xeliqler tezgirige nami chushup qalghanliridin bashqiliri oz töhpiliri bilen bille cheksiz qum déngizigha gheriq bolidighanliqini ochuq-yoruq bayan qilghan.
Maqalini oqup, Uyghur medeniytining bir Qatar tarixiy eneniwi ajizliqining noqul < tebiet anisi > qilipida shundaq ewzelilikke ige bolup yaralghan dégili bolmisimu, hazirqi Uyghur ijtimaiy we rohi muhitida éghir derijide saqlanghan üch mohim illet we ajizliqni qaytidin hés qildim. Bu noqtidin yuqirqi ikki aptorning ochuq-yoruq ilmiy pozitsiysige tesenna oqush kirek.
Men ilgiri yézip élan qilghan , < hesetghorluq heqqide hesretlik xiyallar>, < milletning öz-özini bilish we sotsiyalistik medeniyet üch burjiki>, < yipek yolidiki bir chong illet> namliq maqalilirimde xelqimning rohiyet tuzulmisi, medeniyet pis’xikisi, turmush shekli jehetlerdiki bir Qatar illetlerni yuz xatire qilmay körsitip ötken idim. Ichki ittipaqsizliqning (yurtwazliq, kespi hesetxorluq, pitne-ighwagha hirismenlik, özidin chiqqan yaramliq kishilerni chökürüsh, bir-birige ora kolash, qesit qilish) bizdiki asasiy illet ikenlikinimu köp qétim tilgha alghanidim.
Hésyatqa bérilish, gahi qehriman, gahi gheriban, gahi xushxuy, gahi chüshkün rohiyetke esir bolush, oqtek qizzip nikahlinip, tézdin sowup ailini weyren qilish, ghzepke paylimay pajie hasil qilish, bikar telep, söletwazliq qatarliqlarni daim yoluqturup turimiz. Muhimi shuki, millitimiz omumen eqliy, mentiqi, nezeriywi, ilmiy tepekkkurgha nispeten héssiyat we köz aldidiki rohiy keypiyat boyiche pikir yurguzushke éghir derijide mayil. Bizde shairliq, yazghuchiliq, artisliq, sazendilik, naxshichiliq xahishi ilmiy we nezeriywi jehettiki ijadiyet ishliridin köp küchlik.
Bizde en'eniwi ang tolimu ajiz, ata-anilarni, péshqedem jamaet erbablirini, ustazlarni hörmetlimeslik, ulargha wapasizliq qilish, öz tarixini izchil-mentiqi chushinishning yétersizliki, quruq qayilchiliq we eqidiwazliq tupeylidin tüzükrek saqlap qalghan medeniyet yadikarliqimizmu yoq. Tariximizning xéli bir qismi gahida u ishan gahida bu xojining arqisidin murit bolush bilen ötup ketken. Bularni oylighinimizda diqqitimiz birdinla milliy maaripimizgha buraldi. Maarip-insanni tebiet dunyasidin medeniyet dunyasigha, jahilliq alimidin arifliq alimigha qayta töreldüridighan ulugh binakarliq, milliy maarip nisipiy menidin éyqanda shu milletning konkrét tarixiy, ijdimaiy, milliy we rohiyet alahidiliklirini asas qilghan, qaratmiliqi küchlük telim-terbiye xizmitidin ibaret.
Aptonom rayunimizda milly maarip, bolupmu uyghurlargha qaritilghan milliy maarip öz obyéktilirining halqiliq ajizliqlirini éniq bayqighan we qaratmiliqqa ige telim-terbiye wastilirining ünumdarliqini gewdilendurgen bolushi lazim. Méningche, halqiliq mesile Uyghur rohiytidiki héssiyat qurulmisining tepekkur qurulmisidin üstün bolush hadisisini terbiye arqiliq tedrijiy tertipke sélishtin ibaret. Bu mesilini hel qilmay milletning ichki üyushchanliqi we tarixi, eneniwi izchilliqi mesilsini chushendurgili, tedriji hel qilghili bolmaydu.
Melumki, (chérnéshiwiskiy). Xeliqning meniwi qiyapitining yuqiri-töwenliki axirqi hésabta nezeriwiy tepekkurgha baghliq. Nezeriywi tepekkur del markis terpidin < öz zamanisining meniwi taji> dep atalghan ilmiy tepekkur we pelsepiwiy tepekkurdin ibaret.
Milliy maarip öz obyéktlirining nezeriywi tepekkur jehettiki ajizliqini yéterlik mölcherligen halda terbiylen'güchilerge pelsepe, tebiet penliri, qanunshunasliq,jemeiyetshunasliq we tarix penliridin nuqtiliq terbiye bérishi, oqughuchilarni matématika, logika we siyasiy-iqtsadqa ait penlerni igilishte köprek ilhamlandurushi kérek. Féyxtwan'gér < mentiqiy tepekkur insaniyet tengrisi> dése, én'glis < dunyada bir millet aldinqi qatarda turimen dése, nezeriwi tepekkurdin bir minutmu ayrilalmaydighan bolushi lazim> dégenidi. Elwette, bu peqet bizde edebiyat-sen'et bilen shughullanmasliq kirek, edebiyat-sen'ette nezeriywi tepekkur yoq digenlik emes. Bu, peqet bizde edebiyat-sen'etke nispeten, edebiyat-sen'et kitabliri, gézit-jornallirigha nispeten, edebiyat-sen'et ijadiytige nispeten pelsepe, tebiet penliri, iqtisad, qanunshunasliq, jemiiyetshunasliq, tarixshunasliq, tarixshunasliqqa oxshash gholluq ilmiy, nezeriywi tepekkur wastiliri, ijadiyet xahishi we netijiliri tolimu kem digenlik.
Biz aililerdin jemiiyetkiche kishilerni qaide-pirinsiplar boyiche pikir yurguzdighan, sözlerydighan, öz hisyatlirini tizginliyeleydighan, musteqil pikir yürgüzeleydighan qilalisaq, balilarni kichikidin bashlap nezeriywi tepekkur yurguzushke yéteklep, tebiiy pen kurjuklirigha uyushturup, ularda nezeriywi tepekkur égizlikini igileshke intilish aditini yétildurelisek, bu meqsette boshashmay bir qanche yil qétirqinip ishlisek choqum körnerlik netije qazinalaymiz.
Nezeriywi tepekkurning üstün we ewzel muhitini yaritish, méningche Uyghur milliy maaripining asasiy yétekchi égni we tarixiy xizmiti bolup hésaplinishi kérek.

Abdushükür Muhemmetiminning : < Uyghurlaeda Islam Medeniyti > digen kitabidin köchuruldi.
köchurguchi: Uyghur Oqughuchilar Munbiridin Körshat


_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.


Eng axirqi qétim korshat teripidin 26.02.10 7:42 da özgertildi, jem'iy 1 qétim özgertildi.
Choqqigha qaytish Go down
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: Re: Milliy maarip we neziriywi tepekkur   25.02.10 15:27



مىللىي مائارىپ ۋە نەزىرىيۋى تەپەككۇر

ئابدۇشۈكۈر مۇھەممەتئىمىن

< شىنجاڭ سەنىئىتى > جۇرنىلىنىڭ بۇ يىلقى خەنزۇچە 1- سانىغا بېسىلغان، خان زىيۈڭ، لې لىن ئىسىملىك ئىككى ئاپتور يازغان <تەبىئەت، مەدەنىيەت، ئىنسان > ناملىق ماقالىنى ئوقۇپ، غەربى دىياردا ياشاپ كەلگەن يەرلىك مىللەتلەرنىڭ روھىيتىدىكى ئاجىزلىقلار ۋە مىللىي مائارىپىمىز توغرىسىدا ئويلىنىپ قالدىم.

ماقالىدە غەربى دىيارنىڭ < تەبىئەت ئانىسى > مۈھىتىدا غەربى دىياردا تۆرەلگەن ئىنسانلاردا يەككە ھاياتىي ئىقتىدار كۇچلۇك، مىللىي ئۈيۇشچانلىقى ئاجىز، سودا ۋە تەپەككۇر ئىقتىدارى كۈچلۈك، سىياسىي ئىقتىدارى ئاجىز، ھىسياتچانلىق ئىقتىدارى كۈچلۇك، ئەقلى بىلىش ئىقتىدارى ئاجىز، يىڭىلىققا قىزىقىش ئىقتىدارى كۈچلۈك، ئۆزىنى بىلىش ئەنئەنىسىنى قەدىرلەش ئىقتىدارى ئاجىز ئىكەنلىكى تىلغا ئىلىنغان بولۇپ، ئوتتۇرا تۈزلەڭلىك ئائىلىسىنىڭ روھى مەدەنىيەت تۇزۇلمىسى بىلەن سېلىشتۇرۇلغان. ماقالە ئاپتورلىرى غەربى دىيارنىڭ ئۇيۇشۇش كۈچىنىڭ بىر-بىرىنى چەتكە قىقىش كۈچىدىن كۆپ ئاجىزلىقىنى؛ تارىخقا، ئاتا-ئانىغا، پىشقەدەم نامايەندىلەرگە، ئەنئەنىگە بولغان ھۆرمەت، ۋارىسلىق ۋە قەدىرلەش ئېڭىنىڭ ئۇنتۇلۇش، قەدىرلىمەسلىك، بىپەرۋالىقتىن كۆپ ئاجىزلىقىنى تىلغا ئىلىش بىلەن بۇ مىللەتنىڭ يادرو ھاسىل قىلالماسلىقى، تۆت ئەتراپتىكى ئۇيۇشقاق، يادرو ھاسىل قىلغان سىياسى ھاكىمىيەتلەركونتروللىقىنى تەقدىر قىلغانلىقى، سەگەردان مىللەتلىكى، مەدەنىيەت نامايەندىلىرىنىڭ باشقا خەلىقلەر تەزگىرىگە نامى چۈشۈپ قالغانلىرىدىن باشقىلىرى ئۆز تۆھپىلىرى بىلەن بىللە چەكسىز قۇم دېڭىزىغا غەرىق بولىدىغانلىقىنى ئوچۇق-يورۇق بايان قىلغان.

ماقالىنى ئوقۇپ، ئۇيغۇر مەدەنىيتىنىڭ بىر قاتار تارىخىي ئەنەنىۋى ئاجىزلىقىنىڭ نوقۇل < تەبىئەت ئانىسى > قىلىپىدا شۇنداق ئەۋزەلىلىككە ئىگە بولۇپ يارالغان دېگىلى بولمىسىمۇ، ھازىرقى ئۇيغۇر ئىجتىمائىي ۋە روھى مۇھىتىدا ئېغىر دەرىجىدە ساقلانغان ئۈچ موھىم ئىللەت ۋە ئاجىزلىقنى قايتىدىن ھېس قىلدىم. بۇ نوقتىدىن يۇقىرقى ئىككى ئاپتورنىڭ ئوچۇق-يورۇق ئىلمىي پوزىتسىيسىگە تەسەننا ئوقۇش كىرەك.
مەن ئىلگىرى يېزىپ ئېلان قىلغان <روھنى ساغلاملاشتۇرۇش_ مىللەتنى گۈللەندۈرۈشنىڭ مۇقەددىمىسى>، < ھەسەتخورلۇق ھەققىدە ھەسرەتلىك خىياللار>، < مىللەتنىڭ ئۆز-ئۆزىنى بىلىش ۋە سوتسىيالىستىك مەدەنىيەت ئۈچ بۈرجىكى>، < يىپەك يولىدىكى بىر چوڭ ئىللەت> ناملىق ماقالىلىرىمدە خەلقىمنىڭ روھىيەت تۈزۈلمىسى، مەدەنىيەت پىسخىكىسى، تۇرمۇش شەكلى جەھەتلەردىكى بىر قاتار ئىللەتلەرنى يۈز خاتىرە قىلماي كۆرسىتىپ ئۆتكەن ئىدىم. ئىچكى ئىتتىپاقسىزلىقنىڭ (يۇرتۋازلىق، كەسپى ھەسەتخورلۇق، پىتنە-ئىغۋاغا ھىرىسمەنلىك، ئۆزىدىن چىققان ياراملىق كىشىلەرنى چۆكۈرۈش، بىر-بىرىگە ئورا كولاش، قەسىت قىلىش) بىزدىكى ئاساسىي ئىللەت ئىكەنلىكىنىمۇ كۆپ قېتىم تىلغا ئالغانىدىم.

ھېسياتقا بېرىلىش، گاھى قەھرىمان، گاھى غىرىبان، گاھى خۇشخۇي، گاھى چۈشكۈن روھىيەتكە ئەسىر بولۇش، ئوقتەك قىززىپ نىكاھلىنىپ، تېزدىن سوۋۇپ ئائىلىنى ۋەيرەن قىلىش، غەزەپكە پايلىماي پاجىئە ھاسىل قىلىش، بىكار تەلەپ، سۆلەتۋازلىق قاتارلىقلارنى دائىم يولۇقتۇرۇپ تۇرىمىز. مۇھىمى شۇكى، مىللىتىمىز ئومۇمەن ئەقلىي، مەنتىقى، نەزەرىيۋى، ئىلمىي تەپەكككۇرغا نىسپەتەن ھېسسىيات ۋە كۆز ئالدىدىكى روھىي كەيپىيات بويىچە پىكىر يۈرگۈزۈشكە ئېغىر دەرىجىدە مايىل. بىزدە شائىرلىق، يازغۇچىلىق، ئارتىسلىق، سازەندىلىك، ناخشىچىلىق خاھىشى ئىلمىي ۋە نەزەرىيۋى جەھەتتىكى ئىجادىيەت ئىشلىرىدىن كۆپ كۈچلىك. بىزدە ئەنئەنىۋى ئاڭ تولىمۇ ئاجىز، ئاتا-ئانىلارنى، پېشقەدەم جامائەت ئەربابلىرىنى، ئۇستازلارنى ھۆرمەتلىمەسلىك، ئۇلارغا ۋاپاسىزلىق قىلىش، ئۆز تارىخىنى ئىزچىل-مەنتىقى چۈشىنىشنىڭ يېتەرسىزلىكى، قۇرۇق قايىلچىلىق ۋە ئەقىدىۋازلىق تۈپەيلىدىن تۈزۈكرەك ساقلاپ قالغان مەدەنىيەت يادىكارلىقىمىزمۇ يوق. تارىخىمىزنىڭ خېلى بىر قىسمى گاھىدا ئۇ ئىشان گاھىدا بۇ خوجىنىڭ ئارقىسىدىن مۇرىت بولۇش بىلەن ئۆتۈپ كەتكەن. بۇلارنى ئويلىغىنىمىزدا دىققىتىمىز بىردىنلا مىللىي مائارىپىمىزغا بۇرالدى. مائارىپ-ئىنساننى تەبىئەت دۇنياسىدىن مەدەنىيەت دۇنياسىغا، جاھىللىق ئالىمىدىن ئارىفلىق ئالىمىغا قايتا تۆرەلدۈرىدىغان ئۇلۇغ بىناكارلىق، مىللىي مائارىپ نىسىپىي مەنىدىن ئېيقاندا شۇ مىللەتنىڭ كونكرېت تارىخىي، ئىجدىمائىي، مىللىي ۋە روھىيەت ئالاھىدىلىكلىرىنى ئاساس قىلغان، قاراتمىلىقى كۈچلۈك تەلىم-تەربىيە خىزمىتىدىن ئىبارەت.

ئاپتونوم رايۇنىمىزدا مىللي مائارىپ، بولۇپمۇ ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان مىللىي مائارىپ ئۆز ئوبيېكتىلىرىنىڭ ھالقىلىق ئاجىزلىقلىرىنى ئېنىق بايقىغان ۋە قاراتمىلىققا ئىگە تەلىم-تەربىيە ۋاستىلىرىنىڭ ئۈنۇمدارلىقىنى گەۋدىلەندۈرگەن بولۇشى لازىم. مېنىڭچە، ھالقىلىق مەسىلە ئۇيغۇر روھىيتىدىكى ھېسسىيات قۇرۇلمىسىنىڭ تەپەككۇر قۇرۇلمىسىدىن ئۈستۈن بولۇش ھادىسىسىنى تەربىيە ئارقىلىق تەدرىجىي تەرتىپكە سېلىشتىن ئىبارەت. بۇ مەسىلىنى ھەل قىلماي مىللەتنىڭ ئىچكى ئۈيۇشچانلىقى ۋە تارىخى، ئەنەنىۋى ئىزچىللىقى مەسىلسىنى چۇشەندۇرگىلى، تەدرىجى ھەل قىلغىلى بولمايدۇ.
مەلۇمكى، <مىللەتنىڭ مۇھىم بايلىقى-خەلقنىڭ مەنىۋى قىياپىتىدىن ئىبارەت> (چېرنېشىۋىسكىي). خەلىقنىڭ مەنىۋى قىياپىتىنىڭ يۇقىرى-تۆۋەنلىكى ئاخىرقى ھېسابتا نەزەرىۋىي تەپەككۇرغا باغلىق. نەزەرىيۋى تەپەككۇر دەل ماركىس تەرپىدىن < ئۆز زامانىسىنىڭ مەنىۋى تاجى> دەپ ئاتالغان ئىلمىي تەپەككۇر ۋە پەلسەپىۋىي تەپەككۇردىن ئىبارەت. مىللىي مائارىپ ئۆز ئوبيېكتلىرىنىڭ نەزەرىيۋى تەپەككۇر جەھەتتىكى ئاجىزلىقىنى يېتەرلىك مۆلچەرلىگەن ھالدا تەربىيلەنگۈچىلەرگە پەلسەپە، تەبىئەت پەنلىرى، قانۇنشۇناسلىق،جەمەئىيەتشۇناسلىق ۋە تارىخ پەنلىرىدىن نۇقتىلىق تەربىيە بېرىشى، ئوقۇغۇچىلارنى ماتېماتىكا، لوگىكا ۋە سىياسىي-ئىقتسادقا ئائىت پەنلەرنى ئىگىلىشتە كۆپرەك ئىلھاملاندۇرۇشى كېرەك. فېيختۋانگېر < مەنتىقىي تەپەككۇر ئىنسانىيەت تەڭرىسى> دېسە، ئېنگلىس < دۇنيادا بىر مىللەت ئالدىنقى قاتاردا تۇرىمەن دېسە، نەزەرىۋى تەپەككۇردىن بىر مىنۇتمۇ ئايرىلالمايدىغان بولۇشى لازىم> دېگەنىدى. ئەلۋەتتە، بۇ پەقەت بىزدە ئەدەبىيات-سەنئەت بىلەن شۇغۇللانماسلىق كىرەك، ئەدەبىيات-سەنئەتتە نەزەرىيۋى تەپەككۇر يوق دىگەنلىك ئەمەس. بۇ، پەقەت بىزدە ئەدەبىيات-سەنئەتكە نىسبەتەن، ئەدەبىيات-سەنئەت كىتابلىرى، گېزىت-جورناللىرىغا نىسپەتەن، ئەدەبىيات-سەنئەت ئىجادىيتىگە نىسبەتەن پەلسەپە، تەبىئەت پەنلىرى، ئىقتىساد، قانۇنشۇناسلىق، جەمىئىيەتشۇناسلىق، تارىخشۇناسلىققا ئوخشاش غوللۇق ئىلمىي، نەزەرىيۋى تەپەككۇر ۋاستىلىرى، ئىجادىيەت خاھىشى ۋە نەتىجىلىرى تولىمۇ كەم دىگەنلىك.

بىز ئائىلىلەردىن جەمىئىيەتكىچە كىشىلەرنى قائىدە-پىرىنسىپلار بويىچە پىكىر يۈرگۈزدىغان، سۆزلەيدىغان، ئۆز ھىسياتلىرىنى تىزگىنلىيەلەيدىغان، مۇستەقىل پىكىر يۈرگۈزەلەيدىغان قىلالىساق، بالىلارنى كىچىكىدىن باشلاپ نەزەرىيۋى تەپەككۇر يۈرگۈزۈشكە يېتەكلەپ، تەبىئىي پەن كۇرجۇكلىرىغا ئۇيۇشتۇرۇپ، ئۇلاردا نەزەرىيۋى تەپەككۇر ئېگىزلىكىنى ئىگىلەشكە ئىنتىلىش ئادىتىنى يېتىلدۈرەلىسەك، بۇ مەقسەتتە بوشاشماي بىر قانچە يىل قېتىرقىنىپ ئىشلىسەك چوقۇم كۆرنەرلىك نەتىجە قازىنالايمىز.
نەزەرىيۋى تەپەككۇرنىڭ ئۈستۈن ۋە ئەۋزەل مۇھىتىنى يارىتىش، مېنىڭچە ئۇيغۇر مىللىي مائارىپىنىڭ ئاساسىي يېتەكچى ئېگنى ۋە تارىخىي خىزمىتى بولۇپ ھېساپلىنىشى كېرەك.

ئابدۇشۈكۈر مۇھەممەتئىمىننىڭ : < ئۇيغۇرلاردا ئىسلام مەدەنىيتى > دىگەن كىتابىدىن كۆچۇرۇلدى.
كۆچۈرگۈچى: ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلار مۇنبىرىدىن كۆرشات

_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.


Eng axirqi qétim korshat teripidin 01.03.10 16:12 da özgertildi, jem'iy 2 qétim özgertildi.
Choqqigha qaytish Go down
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: Re: Milliy maarip we neziriywi tepekkur   27.02.10 6:38

Abdushükür Muhemmetiminning bu esirini men eng yaqturimen, dayim ozumdiki bezi hisyatchanliqlarni bayqighan waqtimda mushu eser isimge kilidu. menche aptorning bu yerde iytqanliri heqiqetenmu toghra. bizdiki hissi tepekkurning nezeriywi tepekkurdin artuq ikenlikini oz ish herketlirimizni we ichki hisyatlirimizni kuztidighan bolsaq his qilalaymiz. men burun eslide menla mushundaq oxshaymen dep oylaytim, emilyette uyghurlarda bar ortaq bir alahidilik iken bu. aptorning buni bayqighini hemde bu mesilini dadilliq bilen otturgha qoyghini ademni tolimu xoshal qilidu. menche bu mesilini hemmimiz chungqur oylinishimiz kirek. hazirqi sharaitta maripimizni islah qilishqa imkaniyet qalmighan bolsimu emma aile terbiside ballirimizning nezeriywi tepekkurini yitildurushke ehmiyet birishimiz kirek dep oylaymen. menche bu bizning hazir qilalaydighan birdin bir ishimiz we wezipimizdin ibaret.

_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.


Eng axirqi qétim korshat teripidin 27.02.10 6:50 da özgertildi, jem'iy 1 qétim özgertildi.
Choqqigha qaytish Go down
korshat
8.tomuz
avatar

Yézilmilar Sani : 325
töhpe : 615
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 34
Orni : Deutschland

YollashMawzu: Re: Milliy maarip we neziriywi tepekkur   27.02.10 6:48

Bu eserge mas kilidighan bir mezmunni Abduqadir Jalalidinning < Uyghur medeniyet en'eniside bilim > esirde korup qalghan idim. bugun aran izdep taptim. doslarning buni ustidiki eserge baghlap korup biqishini umut qilimen.

ulughbék ( 1394 – 1449 ) _ proféssor abdushükür muhemmetiminning süpetlishiche, uyghur << kenji oyghinish dewrining mutepekkuri, astronom we siyasi'on >>. u << töt ulus tarixi >>, << ziji jedid güre gani >> ( yéngi astronomiyilik jedwel ) qatarliq ilmiy kitablarni yézip qaldurghan. ulughbék yene semerqendte öz namida medrise we resetxanilarni berpa qilghan bolup, ulughbék shu chaghda shekillengen ishanizm gumashtilirining suyiqesti bilen öz oghlining qolida öltürülidu, u saldurghan resetxana bolsa, jahalet küchliri teripidin köydürülidu. buni nobél fizika mukapati sahibi, pakistanliq fizika alimi, doktor abdusalam ottura – merkiziy asiya xelqining béshidiki bext – sa'adet qushining uchup kétip, zalalet dewridin dérek bergüchi paji'e, dep baha bergenidi.

biz ulughbéktin kéyin dunya jama'etchiliki söyüngüdek tebi'et alimlirini yétishtürüp chiqalmiduq. bir bolsa tariximiz u xil kishilerge korluq qildi. netijide, biz ularni untup kettuq ; bir bolsa ze'ip tepekkurimiz yaratqan tarixning emeliyiti shu. buningda kéyinki éhtimalliqining obyéktipliqi yuqiri bolsa kérek. bu heqte abdushükür muhemmetimin : << qedimki yipek yolining xarablishishi, fé'odalliq békinme halet tüpeyli nezeriyiwi tepekkur ewzellikini yoqattuq. ulughbék wapatidin kéyin edib – sha'irliqtin bashqa bizde alemshumul tebi'et alimliri chiqmidi. meniwi medeniyet xezinimiz héssiy senet we edebiyatni birdinbir iptixar pellisi qilishqa mejbur boldi. qolimizning yetkini ussul, démimizning yetkini naxsha boldi. shu zamanlardiki naxsha – ghezellirimizge bir qarap köreylichu, asasliqi < wah, derixa > dégendek naleshtin yiraqlashmidi. biz < étnologiyilik millet > katégoriyisidiki < naxsha – ussul milliti >, < shé'iriyet milliti > bolup qéliwerduq. boyaqchidin artuq ximik, tömürchidin artuqraq fiziklirimiz bolmidi… senette dangq chiqarghan, senetke yölinip tirikchilik qilidighan siganlarning aqiwette yurt – makansiz jahan kézip, tilep – térip yashashqa chüshken lamakanliqi bilen, tarix boranlirida chéchilip, jeng – jédellerde qirilip hali qalmighan yehudiylarning nezeriyiwiy tepekkur we ötkür penlerge bolghan yüksek étibaridin < alimlar milliti >, < qudretlik zamaniwi millet > kamalitige yetkenlikini köz aldimizgha keltürmiduq >> dégenidi échinish bilen.

_________________
Büyük insanlar yingi pikirlerni tartishar,
Normal insanlar Netijini tartishar,
Kichik insanlar Kishilerni tartishar.
Choqqigha qaytish Go down
oghuzkb
10.oghuz
avatar

Yézilmilar Sani : 400
töhpe : 846
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 37
Orni : Ulm, Germany

YollashMawzu: Re: Milliy maarip we neziriywi tepekkur   27.02.10 9:13

qolinggha dert bermisun Korshat, merhumning tazimu yaxshi bir esirini chiqiripsen. ulugh ademler mana mushundaq bolidude, özining qarisi öchsimu mushundaq eserlirini oqughinimizda xuddi bir bowimiz yinimizda sözlewatqandek, awazi menggü rohiyitimizde yangrap turidu...

_________________
ilxatérem
Choqqigha qaytish Go down
http://www.uni-ulm.de/~bkuerban/
oghuzkb
10.oghuz
avatar

Yézilmilar Sani : 400
töhpe : 846
tizimlatqan waqti : 2009-05-31
yishi : 37
Orni : Ulm, Germany

YollashMawzu: Re: Milliy maarip we neziriywi tepekkur   27.02.10 9:59

turup oylap qalimen, bizge oxshash jughrapiyilik shara'itta yaxshighan milletning hazirqidek boloshimu asangha chüshmise kirek.

yawrupa-asiya chong quruqluqining otturigha jaylashqa, etrapi pütünley igiz taghlar bilen oralghan, xuddi quluplap qoyulghandekla bir zimin. bu xil halet sirit bilen bolghan alaqini qiyin qilipla qalmay, hetta kilimatinimu shundaq qurghaq qilip qoyghan, yeni hindi okyan tereptin kilidighan yamghurluq illiq hawani qaraqurum, himalaya taghliri tusup qoysa, pamir we tengritaghliri sibiryedin kilidighan soghuq höl hawanimu tosup qoyghan. dimek bu xil qurghaq hawa medeniyetning böshüki bolmish dihqanchiliqqa qet'ila mas kelmeydighan, toghrisini iytqanda keng kölemde dihqanchiliq qilishni lazimliq shara'it bilen teminliyelmigen. bu wetinimizde tarixtin buyan noposning bir izida toxtap qilishigha yaki nahayti asta ishishigha sewebchi bolghan. iniqki her qandaq bir medeniyetning yüksek derijide uyushushi we tereqqiyati adem küchige tayinidu, adem küchi yiterlik bolmighan iken, tereqqiyat teb'ila asta bolidu. rayonimizgha qaraydighan bolsaq, xelqimiz peqet tarim bilen jungghar oymanliqining chöriliridila yashap kelgen, shimal bilen jenubni ayrip turghan tengritagh, bu rayonda muqim bir hakimyetning bir pütün kontroligha qiyinchiliq yaratqan.

hilimu teliyimiz barken: dingiz yolliri ichilishtin burun, gherib bilen sheriq medeniyet almashturushta, rayonimizdin ötmey amali bolmighan (gherche yol xeterlik, nahayti müshkül bolsimu). del mushu sewebke köre, ottura esirlerdin burun biz teb'ila medeniyet almashturush köwrüki bolop, öz medeniytimizni shundaq bir renggareng qiliwilishqa qurbimiz yitiptiken. mana del shu waqitlarda yaratqan medeniytimiz hazimu bizni bashqa milletlerge asan assimilyatsiye bolmay eng müshkül shara'itlardimu yene özimizni saqlap kitiwatimiz.

xudagha ming shükri, insaniyetning tereqqiyati, bizni dingiz yolliri ichilghandin kiyin nechche esir mabeynidiki tashlnip qilish halitimizni asta asta özgertiwatidu. bolopmu shundaq téz sür'ette tereqqi qilwatqan intérnétning tereqqiyati biz üchün heqiqetenmu yaxshi purset hem bolghusi (nöwette bumu tosqunluq ichide, tolimu epsus).

dimekchimenki, herqandaq bir medeniyet pütünley özi musteqil tereqqi qilalmaydu, u choqum yingi qanlar bilen sughurulup turushi, yingliqlarni qobul qilip turushi hem shu arqiliq özini yingi pellige kötürüp turushi kirek. shunglashqimu, tiximu köp uyghur yashlirining özlükini iside ching tutqan asasta dunyani körüp közini ichishi, idiyisini ilgharlashturushi, xeqning ilgharliqlirini qobul qilip özini mukemmelleshtürüshi, axirida öz xelqi öz medenyitini güllendürüshi zörürdur!



تۇرۇپ ئويلاپ قالىمەن، بىزگە ئوخشاش جۇغراپىيىلىك شارائىتتا ياشىغان مىللەتنىڭ ھازىرقىدەك بولوشىمۇ ئاسانغا چۈشمىسە كىرەك.

زىمىنىمىز ياۋرۇپا-ئاسىيا چوڭ قۇرۇقلۇقىنىڭ ئوتتۇرىغا جايلاشقا، ئەتراپى پۈتۈنلەي ئىگىز تاغلار بىلەن ئورالغان، خۇددى قۇلۇپلاپ قويۇلغاندەكلا بىر زىمىن. بۇ خىل ھالەت سىرىت بىلەن بولغان ئالاقىنى قىيىن قىلىپلا قالماي، ھەتتا كىلىماتىنىمۇ شۇنداق قۇرغاق قىلىپ قويغان، يەنى ھىندى ئوكيان تەرەپتىن كىلىدىغان يامغۇرلۇق ئىللىق ھاۋانى قاراقۇرۇم، ھىمالايا تاغلىرى تۇسۇپ قويسا، پامىر ۋە تەڭرىتاغلىرى سىبىريەدىن كىلىدىغان سوغۇق ھۆل ھاۋانىمۇ توسۇپ قويغان. دىمەك بۇ خىل قۇرغاق ھاۋا مەدەنىيەتنىڭ بۆشۈكى بولمىش دىھقانچىلىققا قەتئىلا ماس كەلمەيدىغان، توغرىسىنى ئىيتقاندا كەڭ كۆلەمدە دىھقانچىلىق قىلىشنى لازىملىق شارائىت بىلەن تەمىنلىيەلمىگەن. بۇ ۋەتىنىمىزدە تارىختىن بۇيان نوپوسنىڭ بىر ئىزىدا توختاپ قىلىشىغا ياكى ناھايتى ئاستا ئىشىشىغا سەۋەبچى بولغان. ئىنىقكى ھەر قانداق بىر مەدەنىيەتنىڭ يۈكسەك دەرىجىدە ئۇيۇشۇشى ۋە تەرەققىياتى ئادەم كۈچىگە تايىنىدۇ، ئادەم كۈچى يىتەرلىك بولمىغان ئىكەن، تەرەققىيات تەبئىلا ئاستا بولىدۇ. رايونىمىزغا قارايدىغان بولساق، خەلقىمىز پەقەت تارىم بىلەن جۇڭغار ئويمانلىقىنىڭ چۆرىلىرىدىلا ياشاپ كەلگەن، شىمال بىلەن جەنۇبنى ئايرىپ تۇرغان تەڭرىتاغ، بۇ رايوندا مۇقىم بىر ھاكىميەتنىڭ بىر پۈتۈن كونترولىغا قىيىنچىلىق ياراتقان.

ھىلىمۇ تەلىيىمىز باركەن: دىڭىز يوللىرى ئىچىلىشتىن بۇرۇن، غەرىب بىلەن شەرىق مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇشتا، رايونىمىزدىن ئۆتمەي ئامالى بولمىغان (گەرچە يول خەتەرلىك، ناھايتى مۈشكۈل بولسىمۇ). دەل مۇشۇ سەۋەبكە كۆرە، ئوتتۇرا ئەسىرلەردىن بۇرۇن بىز تەبئىلا مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇش كۆۋرۈكى بولوپ، ئۆز مەدەنىيتىمىزنى شۇنداق بىر رەڭگارەڭ قىلىۋىلىشقا قۇربىمىز يىتىپتىكەن. مانا دەل شۇ ۋاقىتلاردا ياراتقان مەدەنىيتىمىز ھازىمۇ بىزنى باشقا مىللەتلەرگە ئاسان ئاسسىمىلياتسىيە بولماي ئەڭ مۈشكۈل شارائىتلاردىمۇ يەنە ئۆزىمىزنى ساقلاپ كىتىۋاتىمىز.

خۇداغا مىڭ شۈكرى، ئىنسانىيەتنىڭ تەرەققىياتى، بىزنى دىڭىز يوللىرى ئىچىلغاندىن كىيىن نەچچە ئەسىر مابەينىدىكى تاشلنىپ قىلىش ھالىتىمىزنى ئاستا ئاستا ئۆزگەرتىۋاتىدۇ. بولوپمۇ شۇنداق تېز سۈرئەتتە تەرەققى قىلۋاتقان ئىنتېرنېتنىڭ تەرەققىياتى بىز ئۈچۈن ھەقىقەتەنمۇ ياخشى پۇرسەت ھەم بولغۇسى (نۆۋەتتە بۇمۇ توسقۇنلۇق ئىچىدە، تولىمۇ ئەپسۇس).

دىمەكچىمەنكى، ھەرقانداق بىر مەدەنىيەت پۈتۈنلەي ئۆزى مۇستەقىل تەرەققى قىلالمايدۇ، ئۇ چوقۇم يىڭى قانلار بىلەن سۇغۇرۇلۇپ تۇرۇشى، يىڭلىقلارنى قوبۇل قىلىپ تۇرۇشى ھەم شۇ ئارقىلىق ئۆزىنى يىڭى پەللىگە كۆتۈرۈپ تۇرۇشى كىرەك. شۇڭلاشقىمۇ، تىخىمۇ كۆپ ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ ئۆزلۈكىنى ئىسىدە چىڭ تۇتقان ئاساستا دۇنيانى كۆرۈپ كۆزىنى ئىچىشى، ئىدىيىسىنى ئىلغارلاشتۇرۇشى، خەقنىڭ ئىلغارلىقلىرىنى قوبۇل قىلىپ ئۆزىنى مۇكەممەللەشتۈرۈشى، ئاخىرىدا ئۆز خەلقى ئۆز مەدەنيىتىنى گۈللەندۈرۈش زۆرۈردۇر!

_________________
ilxatérem
Choqqigha qaytish Go down
http://www.uni-ulm.de/~bkuerban/
Amangul Yasin
1.qehritan


Yézilmilar Sani : 9
töhpe : 23
tizimlatqan waqti : 2010-01-08
yishi : 41
Orni : Berlin

YollashMawzu: Re: Milliy maarip we neziriywi tepekkur   27.02.10 15:15

.بۇ ئاجايىپ ياخشى يىزىلغان ماقالىكەن
ئەپسۇس 15 يىل بۇرۇنلام بىزگە ئېنىق كۆرسىتىپ بەرگەن بە ئىللەتلەرنى بىز ھازىرغىچە تولۇق بىلىپ
....چۈشۈنۈپ بوكلالماپتۇق
Choqqigha qaytish Go down
Sponsored content




YollashMawzu: Re: Milliy maarip we neziriywi tepekkur   

Choqqigha qaytish Go down
 
Milliy maarip we neziriywi tepekkur
Choqqigha qaytish 
1. bet (jem'iy 1 bet)

Permissions in this forum:Bu sehipidiki yézilmilargha jawab yazalmaysiz.
Uyghur Oqughuchilar Munbiri :: Yazmilar :: abdushükür muhemmed'imingha bighishlanghan mexsus sehipe-
Buninggha ötüsh: